Người sống chung với động kinh lâu năm thường biết rõ cơn của mình.
Chính vì thế họ là người đầu tiên nhận ra khi có gì đó khác đi.
Biết cơn bình thường của mình
- Cơn của bạn thường bắt đầu thế nào.
- Thường kéo dài bao lâu.
- Thường xảy ra vào lúc nào.
- Bao lâu sau bạn hồi phục.
- Ghi lại để có mốc so sánh.
Thay đổi cần báo bác sĩ
- Kiểu cơn thay đổi.
- Xuất hiện loại cơn chưa từng có.
- Tần suất tăng rõ.
- Cơn kéo dài hơn hẳn.
- Thời gian hồi phục dài hơn hẳn.
- Cơn xảy ra vào thời điểm khác thường lệ.
Rà soát yếu tố trước khi lo
- Có bỏ liều thuốc nào không.
- Có đổi loại thuốc hoặc đổi nhà sản xuất không.
- Có thiếu ngủ mấy hôm nay không.
- Có uống rượu bia không.
- Có đang ốm sốt không.
- Có dùng thuốc mới nào khác không.
Thuốc mới là yếu tố hay bị bỏ qua
- Nhiều thuốc tương tác với thuốc chống động kinh.
- Kể cả thuốc cảm cúm mua không cần đơn.
- Kể cả thực phẩm chức năng và thuốc nam.
- Luôn nói bạn có động kinh khi được kê thuốc mới.
- Nhờ dược sĩ kiểm tra tương tác.
Đổi nhà sản xuất thuốc
- Với đa số thuốc, đổi nhà sản xuất không thành vấn đề.
- Nhưng với một số thuốc chống động kinh thì cần thận trọng.
- Báo bác sĩ nếu viên thuốc bạn nhận trông khác đi.
- Hỏi dược sĩ xác nhận đó là cùng hoạt chất.
- Ghi lại thời điểm đổi vào nhật ký.
Ốm sốt
- Nhiễm trùng có thể làm cơn dễ xảy ra hơn.
- Nôn nhiều làm thuốc không hấp thu đủ.
- Tiêu chảy cũng vậy.
- Hỏi bác sĩ phải làm gì khi bạn nôn sau khi uống thuốc.
- Chuẩn bị trước cho tình huống này.
Khi tần suất tăng dần
- Đừng chờ tới lịch tái khám nếu tăng rõ.
- Liên hệ bác sĩ sớm.
- Mang nhật ký để thấy xu hướng.
- Không tự tăng liều thuốc.
- Không tự thêm thuốc khác.
Khi cơn nhẹ đi hoặc thưa ra
- Đây cũng là thông tin đáng báo.
- Có thể là dấu hiệu điều trị đang hiệu quả.
- Nhưng đừng tự giảm liều vì thấy đỡ.
- Mọi điều chỉnh phải do bác sĩ quyết định.
- Tự giảm là nguyên nhân tái phát rất hay gặp.
Cảm giác báo trước thay đổi
- Nếu bạn thường có cảm giác báo trước mà nay không còn.
- Hoặc cảm giác đó thay đổi tính chất.
- Đây là thay đổi đáng báo cho bác sĩ.
- Mất cảm giác báo trước cũng ảnh hưởng an toàn.
- Vì bạn không kịp tìm chỗ an toàn.
Thay đổi sau khi đổi thuốc
- Ghi ngày bắt đầu thuốc mới.
- Theo dõi cả hiệu quả lẫn tác dụng phụ.
- Cần thời gian đủ dài mới đánh giá được.
- Báo ngay nếu xuất hiện phát ban da.
- Báo ngay nếu có thay đổi tâm trạng rõ rệt.
Những dấu hiệu cần báo ngay
- Phát ban mới sau khi bắt đầu thuốc.
- Vàng da hoặc vàng mắt.
- Sốt không rõ nguyên nhân kèm mệt nhiều.
- Ý nghĩ tự làm hại bản thân.
- Những dấu hiệu này không chờ tới lịch hẹn.
Thay đổi trong sinh hoạt cũng đáng ghi
- Vừa chuyển nhà, đổi việc, đổi giờ làm.
- Vừa trải qua chuyện căng thẳng lớn.
- Vừa bắt đầu tập luyện nặng.
- Vừa thay đổi chế độ ăn nhiều.
- Những thay đổi này có thể giải thích được thay đổi trong cơn.
Chuẩn bị cho cuộc gọi hoặc buổi khám
- Chuẩn bị số liệu: bao nhiêu cơn trong bao lâu.
- So với kỳ trước thế nào.
- Có yếu tố nào mới không.
- Có bỏ liều nào không, nói thật.
- Có dùng thuốc gì mới không.
Khi người nhà nhận ra trước bạn
- Điều này rất hay xảy ra.
- Họ thấy cơn mà bạn không nhớ.
- Họ nhận ra thay đổi trong hành vi.
- Hãy lắng nghe khi họ nói thấy khác.
- Nhờ họ ghi vào nhật ký chung.
Ghi lại để so sánh qua các năm
- So sánh năm nay với năm ngoái cho thấy xu hướng dài.
- Một tháng xấu chưa nói lên điều gì.
- Nhưng xu hướng nhiều tháng thì có.
- Giữ nhật ký cũ thay vì bỏ đi.
- Rất hữu ích khi đổi bác sĩ.
Đừng bình thường hoá cơn
- Sống chung lâu dễ dẫn tới coi cơn là chuyện thường.
- Nhưng mỗi cơn đều có rủi ro chấn thương.
- Và cơn chưa kiểm soát ảnh hưởng tới sinh hoạt.
- Nếu vẫn còn cơn thì vẫn đáng bàn với bác sĩ.
- Đừng chấp nhận mức kiểm soát kém như điều tất yếu.
Điều cần nhớ
Ba ý:
- Biết cơn bình thường của mình thì mới nhận ra khi có gì thay đổi.
- Rà soát thuốc, giấc ngủ và rượu bia trước khi tần suất tăng.
- Đừng chấp nhận mức kiểm soát kém như điều tất yếu — còn cơn thì còn đáng bàn.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào tôi cần báo bác sĩ về cơn?
Khi kiểu cơn thay đổi, khi tần suất tăng rõ, khi thời gian hồi phục dài hơn hẳn, hoặc khi xuất hiện loại cơn mới chưa từng có.
Tần suất tăng thì nguyên nhân thường là gì?
Thường là bỏ liều thuốc, thiếu ngủ, rượu bia, ốm sốt hoặc một thuốc mới nào đó tương tác, nên hãy rà soát các yếu tố này trước.
Cơn kéo dài hơn bình thường có đáng lo không?
Có. Nếu cơn dài hơn hẳn mọi lần trước hoặc quá năm phút thì cần xử trí như tình huống cấp cứu và báo bác sĩ sau đó.
Xuất hiện loại cơn mới có nghĩa là bệnh nặng lên không?
Không nhất thiết, nhưng đó là thay đổi cần được đánh giá lại, vì có thể do thuốc, do yếu tố mới hoặc do bản thân bệnh thay đổi.