Chứng kiến một cơn co giật là trải nghiệm đáng sợ, nhất là lần đầu.
Nhưng phần lớn cơn tự dừng, và việc bạn cần làm ít hơn người ta tưởng rất nhiều.
Ba việc quan trọng nhất
- Bấm giờ ngay khi cơn bắt đầu.
- Dọn đồ nguy hiểm xung quanh.
- Ở lại cho tới khi người đó tỉnh lại hoàn toàn.
- Ba việc này quan trọng hơn mọi thứ khác.
Vì sao phải bấm giờ
- Thời gian là căn cứ quyết định có gọi cấp cứu không.
- Người chứng kiến luôn thấy cơn dài hơn thực tế.
- Một cơn hai phút có cảm giác như mười phút.
- Nhìn đồng hồ ngay, đừng ước lượng.
- Con số này cũng rất có ích cho bác sĩ về sau.
Dọn chỗ, đừng giữ người
- Đẩy bàn ghế, đồ vật cứng ra xa.
- Dọn đồ sắc nhọn và đồ nóng.
- Bỏ kính mắt ra nếu làm được dễ dàng.
- Nới lỏng cà vạt hoặc cổ áo chật.
- Đặt một vật mềm dưới đầu, ví dụ áo khoác gấp lại.
- Đừng cố nhấc hay di chuyển người bệnh trừ khi họ đang ở chỗ nguy hiểm.
Những việc tuyệt đối không làm
- Không nhét bất cứ thứ gì vào miệng.
- Không giữ chặt tay chân.
- Không cố mở hàm ra.
- Không cho uống nước hay thuốc khi đang co giật.
- Không tạt nước, không vắt chanh, không cạo gió.
- Không xúm đông vào xem.
Chuyện "nuốt lưỡi" là hiểu lầm
- Không ai nuốt được lưỡi của mình.
- Lưỡi gắn vào sàn miệng, không rơi xuống họng được.
- Niềm tin này gây ra rất nhiều chấn thương không đáng có.
- Gãy răng, rách môi, tổn thương hàm, và cả thương tích cho người giúp.
- Cắn vào lưỡi có thể xảy ra nhưng vết thương đó tự lành.
Vì sao không giữ chặt
- Giữ không làm cơn ngắn lại.
- Cơ đang co rất mạnh, ghì lại có thể gây trật khớp.
- Có trường hợp gãy xương vì bị giữ.
- Người bệnh cũng không kiểm soát được cử động.
- Việc của bạn là dọn chỗ, không phải giữ người.
Cơn thường diễn ra thế nào
- Người bệnh có thể kêu một tiếng rồi ngã.
- Người cứng lại trong vài chục giây.
- Rồi giật nhịp nhàng tay chân.
- Có thể sùi bọt mép, có thể tiểu không tự chủ.
- Da và môi có thể tím trong thời gian ngắn.
- Rồi cơn chậm lại và dừng.
- Phần lớn kéo dài dưới hai phút.
Sùi bọt mép và tím tái
- Cả hai đều đáng sợ khi nhìn nhưng thường qua nhanh.
- Hơi thở không đều trong cơn là bình thường.
- Không cần hô hấp nhân tạo khi đang co giật.
- Nhưng nếu sau cơn họ không thở lại thì gọi cấp cứu ngay.
Khi cơn dừng: tư thế nằm nghiêng
- Lăn người bệnh nằm nghiêng một bên.
- Đầu hơi ngửa ra sau.
- Tay trên chống đỡ để giữ tư thế.
- Tư thế này giúp dịch trong miệng chảy ra ngoài.
- Lau miệng nhẹ nếu có dịch.
- Đây là bước quan trọng nhất sau khi cơn dừng.
Ở lại và nói chuyện
- Người bệnh tỉnh dần chứ không tỉnh ngay.
- Lú lẫn, mệt, đau đầu sau cơn là bình thường.
- Nói câu ngắn, giọng bình tĩnh.
- Nhắc họ đang ở đâu và chuyện gì vừa xảy ra.
- Đừng dồn dập hỏi.
- Ở lại tới khi họ tỉnh táo hoàn toàn.
Giữ riêng tư cho họ
- Mời người hiếu kỳ giãn ra.
- Che chắn nếu họ tiểu không tự chủ.
- Không quay phim đăng lên mạng.
- Tỉnh dậy giữa đám đông đang nhìn là trải nghiệm rất tệ.
- Sự tôn trọng này quan trọng hơn người ta nghĩ.
Khi nào phải gọi cấp cứu
- Cơn kéo dài quá năm phút.
- Cơn thứ hai xảy ra ngay sau cơn đầu.
- Người bệnh không tỉnh lại sau khi cơn dừng.
- Khó thở hoặc không thở lại.
- Có chấn thương, nhất là chấn thương đầu.
- Co giật xảy ra dưới nước.
- Người mang thai hoặc người có bệnh đái tháo đường.
- Đây là cơn đầu tiên của người đó.
Nếu đó là cơn đầu tiên
- Luôn cần được khám, kể cả khi đã tỉnh lại bình thường.
- Cần tìm nguyên nhân.
- Không phải cơn co giật nào cũng là động kinh.
- Ghi lại mọi chi tiết bạn nhớ được.
- Thông tin của người chứng kiến rất quý cho bác sĩ.
Ghi lại những gì bạn thấy
- Cơn bắt đầu lúc mấy giờ và kéo dài bao lâu.
- Bắt đầu từ đâu: một bên tay, mặt, hay toàn thân ngay.
- Mắt nhìn về hướng nào.
- Có kêu, có ngã không.
- Sau cơn mất bao lâu mới tỉnh.
- Nếu an toàn, quay video là cách ghi chính xác nhất.
Quay video có nên không
- Rất hữu ích cho bác sĩ, nhiều khi hơn mọi lời mô tả.
- Chỉ quay khi đã dọn chỗ an toàn xong.
- An toàn của người bệnh luôn đứng trước.
- Video chỉ để đưa bác sĩ xem, không chia sẻ ra ngoài.
- Hỏi ý người bệnh sau khi họ tỉnh.
Nếu họ có thẻ hoặc vòng y tế
- Nhiều người động kinh có mang theo.
- Đọc xem có hướng dẫn riêng không.
- Có số liên hệ khẩn cấp thì gọi sau khi cơn đã dừng.
- Có người đã có kế hoạch xử trí sẵn của bác sĩ.
Sau khi mọi việc qua
- Hỏi họ có cần gọi cho ai không.
- Hỏi họ có muốn đi khám không.
- Đừng để họ tự lái xe về.
- Đưa cho họ những gì bạn đã ghi lại.
- Bản thân bạn cũng có thể thấy run, đó là bình thường.
Điều cần nhớ
Ba ý:
- Bấm giờ, dọn chỗ, ở lại — ba việc đó quan trọng hơn tất cả.
- Không nhét gì vào miệng, không giữ chặt tay chân — cả hai đều gây hại.
- Gọi cấp cứu khi cơn quá năm phút, có cơn thứ hai, hoặc đây là cơn đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Có nên nhét gì vào miệng người đang co giật không?
Tuyệt đối không. Người co giật không nuốt lưỡi được, còn việc nhét đồ vào miệng gây gãy răng, tổn thương hàm và có thể làm tắc đường thở.
Có nên giữ chặt tay chân cho họ hết giật không?
Không. Giữ chặt không làm cơn ngắn lại mà có thể gây trật khớp hoặc gãy xương, chỉ nên dọn đồ nguy hiểm xung quanh.
Khi nào phải gọi cấp cứu?
Khi cơn kéo dài quá năm phút, khi cơn thứ hai xảy ra ngay sau cơn đầu, khi người bệnh không tỉnh lại, khi có chấn thương, khi co giật xảy ra dưới nước hoặc ở người mang thai.
Sau khi cơn dừng thì làm gì?
Đặt người bệnh nằm nghiêng an toàn, ở lại cạnh họ, nói chuyện nhẹ nhàng khi họ tỉnh dần và cho họ thời gian vì lú lẫn sau cơn là bình thường.