Khi nói tới co giật, ai cũng nghĩ tới hình ảnh ngã xuống và giật toàn thân.
Nhưng đó chỉ là một trong nhiều dạng, và những dạng còn lại hay bị bỏ qua hàng năm trời.
Vì sao có nhiều dạng
- Cơn xuất phát từ hoạt động điện bất thường của não.
- Vùng não nào bị ảnh hưởng thì biểu hiện theo chức năng vùng đó.
- Vùng vận động thì gây giật.
- Vùng cảm giác thì gây cảm giác lạ.
- Lan rộng thì mới thành cơn toàn thân.
Cơn vắng ý thức
- Người bệnh đột ngột dừng lại, nhìn vô định.
- Kéo dài vài giây tới vài chục giây.
- Gọi không đáp ứng trong lúc đó.
- Rồi tiếp tục việc đang làm như không có gì.
- Không nhớ khoảng thời gian vừa rồi.
- Hay gặp ở trẻ và rất hay bị cho là lơ đãng.
Dấu hiệu ở trẻ đi học
- Giáo viên nhận xét trẻ hay mất tập trung.
- Trẻ bỏ sót một đoạn trong bài giảng.
- Trẻ đang viết thì dừng giữa chừng rồi viết tiếp.
- Học lực giảm mà không rõ lý do.
- Nhiều cơn trong một ngày.
- Đáng đưa đi khám thay vì chỉ nhắc trẻ chú ý hơn.
Cơn cục bộ còn tỉnh
- Người bệnh vẫn tỉnh và nhớ được.
- Có thể giật một bên tay hoặc một bên mặt.
- Có thể tê, kiến bò, nhìn thấy ánh sáng lạ.
- Có thể ngửi thấy mùi không có thật.
- Có thể có cảm giác dâng lên từ bụng.
- Người bệnh mô tả được nên đây là thông tin rất quý.
Cơn cục bộ có rối loạn ý thức
- Người bệnh trông như còn tỉnh nhưng không thật sự nhận biết.
- Có hành vi lặp lại: mím môi, nhai, xoa tay, kéo áo.
- Có thể đi lang thang không mục đích.
- Nói lảm nhảm hoặc trả lời không ăn nhập.
- Sau đó không nhớ gì.
- Dạng này hay bị hiểu nhầm là say rượu hoặc rối loạn tâm thần.
Cơn mất trương lực
- Cơ đột ngột mất lực.
- Người bệnh gục đầu hoặc ngã sụp xuống.
- Rất ngắn, có khi chỉ một hai giây.
- Dễ gây chấn thương đầu vì ngã không kịp đỡ.
- Hay bị cho là vấp ngã bình thường.
Cơn giật cơ
- Giật nhanh như bị điện giật ở tay hoặc toàn thân.
- Rất ngắn, người bệnh vẫn tỉnh.
- Hay xảy ra vào buổi sáng sau khi thức dậy.
- Có thể làm rơi đồ đang cầm.
- Giật khi sắp ngủ là hiện tượng bình thường, khác với cơn này.
Cảm giác báo trước
- Nhiều người có cảm giác lạ trước khi cơn lớn xảy ra.
- Đó thực ra là phần đầu của chính cơn.
- Mùi lạ, vị lạ, cảm giác sợ đột ngột.
- Cảm giác quen thuộc bất thường với nơi lạ.
- Mô tả nó cho bác sĩ giúp định vị vùng não liên quan.
- Cũng giúp người bệnh kịp tìm chỗ an toàn.
Những thứ dễ bị nhầm với cơn
- Ngất do tụt huyết áp.
- Cơn thiếu máu não thoáng qua.
- Rối loạn nhịp tim.
- Hạ đường huyết.
- Cơn hoảng loạn.
- Rối loạn giấc ngủ.
- Phân biệt là việc của bác sĩ, nhưng mô tả của bạn giúp rất nhiều.
Ngất khác co giật thế nào
- Ngất thường có báo trước: hoa mắt, vã mồ hôi, buồn nôn.
- Ngất thường tỉnh lại nhanh khi nằm xuống.
- Sau ngất ít khi lú lẫn kéo dài.
- Nhưng ngất cũng có thể kèm vài cử động giật.
- Vì vậy đừng tự kết luận, hãy đi khám.
Vì sao nhận ra sớm lại quan trọng
- Điều trị sớm giúp kiểm soát cơn tốt hơn.
- Tránh chấn thương do ngã.
- Tránh ảnh hưởng học tập ở trẻ.
- Tránh hiểu lầm về hành vi của người bệnh.
- Nhiều người sống nhiều năm mà không biết mình có cơn.
Cách mô tả cho bác sĩ
- Cơn bắt đầu thế nào và từ đâu.
- Kéo dài bao lâu.
- Người bệnh có đáp ứng khi gọi không.
- Có nhớ lại được không.
- Sau cơn mất bao lâu mới bình thường.
- Hoàn cảnh xảy ra: thiếu ngủ, sốt, ánh sáng nhấp nháy.
Ghi nhật ký cơn
- Ghi ngày giờ mỗi cơn.
- Ghi loại cơn và thời lượng.
- Ghi hoàn cảnh trước đó.
- Ghi giấc ngủ đêm trước.
- Sau vài tuần sẽ hiện ra quy luật.
- Nhật ký này quý hơn nhiều lần mô tả từ trí nhớ.
Video là bằng chứng tốt nhất
- Bác sĩ hiếm khi chứng kiến cơn trực tiếp.
- Video giúp phân loại cơn chính xác hơn nhiều.
- Quay khi đã bảo đảm an toàn cho người bệnh.
- Quay cả phần bắt đầu nếu kịp.
- Chỉ dùng để đưa bác sĩ xem.
Điều cần nhớ
Ba ý:
- Nhiều cơn không hề giật — vắng ý thức vài giây cũng là cơn.
- Trẻ hay "ngẩn ngơ" lặp lại nhiều lần trong ngày đáng được khám.
- Video và nhật ký cơn là thông tin quý nhất bạn mang tới cho bác sĩ.
Câu hỏi thường gặp
Cơn động kinh có phải lúc nào cũng giật toàn thân không?
Không. Nhiều cơn chỉ biểu hiện bằng vài giây mất ý thức, một tay giật nhẹ, cảm giác lạ, hoặc hành vi lặp đi lặp lại mà người ngoài dễ bỏ qua.
Trẻ hay ngẩn ngơ vài giây rồi tiếp tục có đáng lo không?
Nếu lặp lại nhiều lần trong ngày, không đáp ứng khi gọi trong lúc đó và ảnh hưởng học tập thì nên đưa đi khám để đánh giá.
Cảm giác lạ trước cơn là gì?
Đó có thể là phần khởi đầu của chính cơn, thường gặp là mùi lạ, cảm giác dâng lên từ bụng, hoặc cảm giác quen thuộc bất thường, và nó là thông tin quan trọng cho bác sĩ.
Vì sao các dạng này hay bị bỏ sót?
Vì chúng ngắn, không gây ngã và không giống hình ảnh co giật mà mọi người quen thuộc, nên thường bị cho là mất tập trung hay mệt mỏi.