Sốt cao co giật là gì và vì sao lại xảy ra

Đây là tình huống làm rất nhiều cha mẹ Việt Nam hoảng sợ, và cũng là nơi nhiều hiểu lầm được truyền lại qua các thế hệ.

Sự thật đơn giản hơn nhiều: phần lớn các cơn này lành tính và trẻ sẽ hết khi lớn lên.

Sốt cao co giật là gì

• Là cơn co giật xảy ra ở trẻ nhỏ khi đang sốt.
• Không do nhiễm trùng ở não.
• Không do rối loạn chuyển hoá nặng.
• Không phải là động kinh.
• Đây là phản ứng của não non nớt trước sự thay đổi nhiệt độ.

Độ tuổi hay gặp

• Thường trong khoảng từ sáu tháng tới năm tuổi.
• Hay gặp nhất quanh tuổi một tới hai.
• Ngoài khoảng tuổi này thì bác sĩ sẽ tìm nguyên nhân khác.
• Phần lớn trẻ hết hẳn khi qua tuổi mẫu giáo.

Vì sao lại xảy ra

• Não của trẻ nhỏ nhạy cảm hơn với thay đổi nhiệt độ.
• Tốc độ tăng nhiệt có vai trò quan trọng.
• Vì thế cơn hay xảy ra ngay đầu đợt sốt.
• Nhiều khi cha mẹ chưa kịp biết con đang sốt.
• Yếu tố gia đình cũng có vai trò.

Một hiểu lầm rất phổ biến

• Nhiều người nghĩ cơn xảy ra vì "để sốt quá cao".
• Điều đó làm cha mẹ tự trách mình.
• Nhưng cơn nhiều khi xảy ra ngay ở cơn sốt đầu tiên.
• Không ai kịp can thiệp trước được.
• Đây không phải lỗi của cha mẹ.

Thuốc hạ sốt không ngăn được cơn

• Đây là điều nhiều người bất ngờ.
• Hạ sốt giúp trẻ dễ chịu hơn, đó là lý do chính để dùng.
• Nhưng không chứng minh được là ngăn được cơn tiếp theo.
• Vì vậy đừng cho thêm liều vì sợ trẻ giật.
• Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về cách hạ sốt đúng cho tuổi và cân nặng của trẻ.

Nguyên nhân gây sốt thường là gì

• Phần lớn là nhiễm virus thông thường.
• Viêm họng, viêm tai, nhiễm virus đường hô hấp.
• Một số bệnh sốt phát ban ở trẻ nhỏ.
• Đôi khi xảy ra sau tiêm chủng, do phản ứng sốt.
• Bác sĩ sẽ tìm nguyên nhân gây sốt chứ không chỉ xử lý cơn.

Cơn đơn thuần

• Co giật toàn thân, không ưu thế một bên.
• Kéo dài ngắn, thường dưới mười lăm phút.
• Chỉ một cơn trong một đợt sốt.
• Trẻ hồi phục hoàn toàn sau đó.
• Đây là dạng phổ biến nhất và lành tính nhất.

Cơn phức tạp

• Kéo dài hơn.
• Chỉ giật một bên người.
• Nhiều cơn trong cùng một đợt sốt.
• Trẻ yếu một bên sau cơn.
• Dạng này cần đánh giá kỹ hơn.
• Mô tả chính xác giúp bác sĩ phân loại đúng.

Điều cha mẹ lo nhất: có để lại di chứng không

• Cơn đơn thuần không gây tổn thương não.
• Không ảnh hưởng trí tuệ.
• Không ảnh hưởng học tập về sau.
• Trẻ phát triển bình thường như bạn cùng tuổi.
• Đây là điều đã được theo dõi qua rất nhiều trẻ.

Có thành động kinh sau này không

• Đa số trẻ không tiến triển thành động kinh.
• Nguy cơ có cao hơn trẻ khác một chút nhưng vẫn thấp.
• Cao hơn nếu cơn thuộc dạng phức tạp.
• Cao hơn nếu gia đình có người động kinh.
• Cao hơn nếu trẻ có vấn đề phát triển thần kinh từ trước.
• Hỏi bác sĩ đánh giá riêng cho con bạn.

Khả năng tái phát

• Một phần trẻ sẽ bị lại trong những đợt sốt sau.
• Khả năng cao hơn nếu cơn đầu xảy ra khi trẻ còn rất nhỏ.
• Cao hơn nếu cơn xảy ra ở mức sốt không quá cao.
• Cao hơn nếu gia đình có tiền sử.
• Biết trước giúp cha mẹ chuẩn bị thay vì hoảng.

Lần đầu luôn phải đi khám

• Để tìm nguyên nhân gây sốt.
• Để loại trừ nhiễm trùng ở não.
• Để xác định đây là cơn đơn thuần hay phức tạp.
• Để cha mẹ được hướng dẫn cách xử trí lần sau.
• Kể cả khi trẻ đã tỉnh lại hoàn toàn bình thường.

Dấu hiệu cần lo hơn

• Trẻ li bì, khó đánh thức.
• Cổ cứng.
• Nôn nhiều.
• Phát ban lạ không mất khi ấn.
• Thóp phồng ở trẻ nhỏ.
• Những dấu hiệu này cần đi khám ngay, không chờ.

Điều không cần làm

• Không cần chụp não cho cơn đơn thuần điển hình.
• Không cần đo điện não thường quy cho cơn đơn thuần.
• Không cần thuốc chống động kinh lâu dài.
• Bác sĩ chỉ định thêm khi có lý do cụ thể.
• Đừng đòi làm xét nghiệm chỉ để yên tâm.

Nói gì với ông bà

• Đây là chỗ xung đột hay xảy ra trong nhà.
• Nói rõ không cạo gió, không vắt chanh, không nhét gì vào miệng.
• Giải thích rằng cơn tự dừng, không phải nhờ mấy cách đó.
• Đưa bản hướng dẫn viết sẵn thay vì tranh luận.
• Nhờ bác sĩ giải thích trực tiếp nếu cần.

Cha mẹ cần thời gian để bình tâm

• Rất nhiều cha mẹ nghĩ con sắp chết trong lúc đó.
• Ám ảnh kéo dài nhiều tuần là chuyện thường.
• Nói điều này với bác sĩ, đừng giấu.
• Hiểu rõ bản chất giúp giảm lo hơn mọi lời trấn an.
• Có kế hoạch viết sẵn cũng giúp rất nhiều.

Điều cần nhớ

Ba ý:

1. Cơn đơn thuần không gây tổn thương não và đa số trẻ hết hẳn khi lớn.
2. Thuốc hạ sốt không ngăn được cơn — dùng để trẻ dễ chịu, không phải để phòng giật.
3. Lần đầu luôn phải đi khám để tìm nguyên nhân sốt, kể cả khi trẻ đã tỉnh hẳn.

Câu hỏi thường gặp