Co giật ở người cao tuổi: nghĩ tới những nguyên nhân khác

Động kinh thường được hình dung là bệnh của người trẻ.

Nhưng nhóm tuổi có tỷ lệ khởi phát mới cao nhất lại là người cao tuổi.

Vì sao nhóm tuổi này hay gặp

• Bệnh mạch máu não tích tụ theo tuổi.
• Di chứng sau đột quỵ là nguyên nhân hàng đầu.
• Các bệnh thoái hoá thần kinh.
• Tác động của nhiều thuốc dùng cùng lúc.
• Rối loạn chuyển hoá hay gặp hơn.

Biểu hiện thường không điển hình

• Nhiều cơn không giật toàn thân.
• Biểu hiện bằng lú lẫn kéo dài.
• Ngẩn ngơ, nhìn vô định.
• Hành vi lạ, đi lang thang.
• Ngã không rõ lý do.
• Vì thế rất dễ bị cho là do tuổi già.

Hay bị nhầm với sa sút trí tuệ

• Lú lẫn từng đợt dễ bị coi là suy giảm nhận thức.
• Nhưng lú lẫn do cơn thường đến và đi theo đợt.
• Giữa các đợt người bệnh trở lại bình thường.
• Đây là chi tiết quan trọng cần mô tả cho bác sĩ.
• Ghi lại thời điểm và thời lượng từng đợt.

Hay bị nhầm với ngã do tuổi

• Ngã ở người cao tuổi được coi là chuyện thường.
• Nhưng ngã mà không nhớ vì sao thì đáng chú ý.
• Ngã kèm mất ý thức ngắn cũng vậy.
• Báo mọi lần ngã cho bác sĩ, kể cả không chấn thương.
• Ngã cũng có thể do ngất hoặc do thuốc.

Nguyên nhân cần tìm

• Di chứng đột quỵ cũ, kể cả đột quỵ nhỏ không triệu chứng rõ.
• Đột quỵ mới.
• Khối choán chỗ trong sọ.
• Chảy máu trong sọ sau chấn thương, có khi chấn thương nhẹ.
• Rối loạn điện giải, hạ đường huyết.
• Nhiễm trùng, kể cả nhiễm trùng đường tiểu.

Thuốc cũng có thể là nguyên nhân

• Một số thuốc hạ ngưỡng gây cơn.
• Người cao tuổi thường dùng nhiều thuốc cùng lúc.
• Chức năng gan thận giảm làm thuốc tích tụ.
• Mang đầy đủ danh sách thuốc đi khám.
• Nhờ dược sĩ rà soát tương tác.

Chảy máu dưới màng cứng

• Có thể xảy ra sau một va đập nhẹ mà người bệnh quên mất.
• Người dùng thuốc chống đông có nguy cơ cao hơn.
• Biểu hiện có thể xuất hiện sau nhiều tuần.
• Lú lẫn tăng dần, đau đầu, yếu một bên.
• Khai mọi lần va đập đầu dù thấy nhẹ.

Đánh giá cần những gì

• Hỏi kỹ diễn biến từ người nhà.
• Khám thần kinh toàn diện.
• Xét nghiệm máu tìm rối loạn chuyển hoá.
• Chụp não trong đa số trường hợp.
• Điện não đồ.
• Đo điện tim để loại trừ nguyên nhân tim mạch.

Người nhà là nguồn thông tin chính

• Người bệnh nhiều khi không nhớ được.
• Ghi lại diễn biến từng đợt.
• Ghi những thay đổi trong hành vi gần đây.
• Ghi mọi lần ngã.
• Mang danh sách thuốc đầy đủ.
• Quay video nếu chứng kiến một đợt.

Về điều trị

• Phần lớn đáp ứng tốt với điều trị.
• Thường cần liều thấp hơn so với người trẻ.
• Cần theo dõi tác dụng phụ kỹ hơn.
• Chú ý tương tác với các thuốc khác đang dùng.
• Mọi điều chỉnh do bác sĩ quyết định.

Tác dụng phụ cần để ý

• Buồn ngủ, chậm chạp.
• Mất thăng bằng, dễ ngã.
• Lú lẫn tăng.
• Thay đổi tâm trạng.
• Báo bác sĩ thay vì tự ngừng thuốc.
• Nhiều tác dụng phụ điều chỉnh được.

An toàn tại nhà

• Dọn đồ vướng, cố định thảm, thêm đèn lối đi.
• Lắp tay vịn ở nhà tắm và cầu thang.
• Không khoá cửa nhà tắm từ bên trong.
• Dùng vòi sen thay vì ngâm bồn.
• Cân nhắc thiết bị gọi khẩn cấp nếu ở một mình.

Quản lý thuốc cho người cao tuổi

• Dùng hộp chia thuốc theo ngày.
• Nhờ dược sĩ giúp sắp xếp.
• Đơn giản hoá số lần uống trong ngày nếu được.
• Một người trong nhà theo dõi việc uống thuốc.
• Rà soát toàn bộ danh sách thuốc mỗi năm.

Phối hợp giữa các bác sĩ

• Người cao tuổi thường khám nhiều chuyên khoa cùng lúc.
• Mỗi nơi kê thuốc mà không thấy toàn cảnh.
• Nhờ một bác sĩ giữ bức tranh tổng thể, thường là bác sĩ gia đình.
• Mang danh sách thuốc đầy đủ tới mọi buổi khám.
• Đây là nơi sai sót hay xảy ra nhất.

Khi người bệnh sống một mình

• Bàn với gia đình về mức hỗ trợ cần thiết.
• Gọi điện kiểm tra theo lịch cố định.
• Để bản kế hoạch xử trí ở nơi dễ thấy.
• Cho hàng xóm biết nếu người bệnh đồng ý.
• Mang thẻ thông tin y tế trong người.

Điều cần nhớ

Ba ý:

1. Cơn đầu tiên ở người cao tuổi luôn cần tìm nguyên nhân, đừng cho là do tuổi già.
2. Lú lẫn từng đợt và ngã không rõ lý do cũng có thể là biểu hiện của cơn.
3. Mang đầy đủ danh sách thuốc đi khám — thuốc cũng có thể là nguyên nhân.

Câu hỏi thường gặp