Ngất hay co giật: phân biệt hai tình huống hay bị nhầm

Đây là một trong những nhầm lẫn phổ biến nhất trong y học cấp cứu.

Và nhầm lẫn này dẫn tới việc nhiều người bị chẩn đoán động kinh oan, hoặc ngược lại bỏ sót bệnh tim.

Ngất là gì

• Là mất ý thức ngắn do máu lên não giảm đột ngột.
• Não thiếu máu vài giây là đủ để mất ý thức.
• Khi nằm xuống, máu lên não trở lại và người tỉnh.
• Đây là cơ chế hoàn toàn khác với động kinh.

Vì sao ngất cũng có thể giật

• Não thiếu máu trong thời gian ngắn có thể gây vài cử động giật.
• Thường ngắn, không nhịp nhàng như cơn động kinh.
• Người chứng kiến thấy giật thì kết luận ngay là động kinh.
• Đây là nguồn nhầm lẫn chính.

Dấu hiệu gợi ý ngất

• Có báo trước: hoa mắt, tối sầm, ù tai, vã mồ hôi, buồn nôn.
• Xảy ra khi đứng lâu, khi đứng dậy nhanh.
• Xảy ra trong phòng nóng, đông người.
• Xảy ra khi thấy máu hoặc khi bị đau.
• Da tái nhợt trước khi ngã.
• Tỉnh lại nhanh khi được đặt nằm.

Dấu hiệu gợi ý cơn động kinh

• Xảy ra đột ngột không có báo trước kiểu hoa mắt.
• Hoặc có cảm giác lạ đặc trưng như mùi lạ, cảm giác dâng từ bụng.
• Giật nhịp nhàng kéo dài.
• Cắn vào lưỡi, nhất là cạnh bên lưỡi.
• Lú lẫn kéo dài sau đó, có khi cả chục phút.
• Đau mỏi cơ ngày hôm sau.

Điều không phân biệt được

• Tiểu không tự chủ xảy ra ở cả hai.
• Nên đừng dựa vào dấu hiệu này để kết luận.
• Sùi bọt mép cũng có thể gặp ở cả hai.
• Da tím nhẹ cũng vậy.
• Vì thế cần mô tả toàn bộ chứ không một dấu hiệu đơn lẻ.

Thời gian hồi phục là manh mối tốt

• Sau ngất, người bệnh thường tỉnh táo khá nhanh.
• Sau cơn động kinh toàn thân, lú lẫn kéo dài lâu hơn.
• Người bệnh có thể không biết mình ở đâu.
• Có thể ngủ thiếp đi hàng giờ.
• Ghi lại thời gian này khi chứng kiến.

Ngất thông thường

• Dạng phổ biến nhất, liên quan tới phản xạ thần kinh.
• Xảy ra khi đứng lâu, đau, sợ, nóng bức.
• Thường lành tính.
• Học nhận ra dấu hiệu báo trước để ngồi xuống kịp.
• Nằm kê chân cao giúp hồi phục nhanh.

Ngất do tụt huyết áp tư thế

• Xảy ra khi đứng dậy nhanh từ nằm hoặc ngồi.
• Hay gặp ở người cao tuổi.
• Hay gặp ở người dùng thuốc huyết áp.
• Cũng gặp khi mất nước.
• Nói với bác sĩ vì có thể điều chỉnh thuốc.
• Đứng dậy từ từ, ngồi một lát trước khi đứng hẳn.

Ngất do tim: nhóm nguy hiểm

• Xảy ra khi đang gắng sức.
• Xảy ra khi đang nằm.
• Kèm đau ngực hoặc hồi hộp đánh trống ngực.
• Không có báo trước.
• Gia đình có người đột tử trẻ tuổi.
• Nhóm này cần khám tim, không được bỏ qua.

Nếu bạn là người chứng kiến

• Đặt người bệnh nằm xuống, kê chân cao.
• Nới lỏng quần áo chật.
• Bảo đảm thoáng khí, giãn đám đông.
• Không cố dựng họ dậy ngay.
• Đừng cho uống gì khi chưa tỉnh hẳn.
• Bấm giờ và ghi lại những gì thấy.

Ghi lại gì để mang đi khám

• Trước đó người bệnh đang làm gì.
• Có báo trước không và báo bằng gì.
• Ngã kiểu gì: sụp xuống hay cứng đờ.
• Có giật không, giật bao lâu.
• Bất tỉnh bao lâu.
• Sau đó bao lâu mới tỉnh táo hẳn.

Bác sĩ sẽ làm gì

• Hỏi kỹ về hoàn cảnh và diễn biến.
• Đo huyết áp ở nhiều tư thế.
• Đo điện tim.
• Có thể làm thêm xét nghiệm máu.
• Có thể theo dõi nhịp tim dài ngày nếu nghi ngờ.
• Điện não nếu nghi cơn động kinh.

Khi nào phải đi khám sau ngất

• Lần đầu ngất.
• Ngất khi đang gắng sức.
• Ngất kèm đau ngực, khó thở.
• Ngất gây chấn thương.
• Ngất tái đi tái lại.
• Người có bệnh tim từ trước.

Phòng ngất thông thường

• Uống đủ nước.
• Tránh đứng lâu một chỗ.
• Ngồi xuống ngay khi thấy hoa mắt.
• Co cơ chân hoặc bắt chéo chân khi phải đứng lâu.
• Đứng dậy từ từ sau khi nằm.
• Hỏi bác sĩ nếu bạn hay bị.

Ảnh hưởng tới việc lái xe

• Ngất khi đang lái xe rất nguy hiểm.
• Hỏi bác sĩ về quy định áp dụng cho bạn.
• Đừng tự quyết định dựa trên cảm giác.
• Điều này áp dụng cho cả ngất lẫn cơn động kinh.

Điều cần nhớ

Ba ý:

1. Ngất cũng có thể kèm giật — đừng kết luận động kinh chỉ vì thấy giật.
2. Thời gian lú lẫn sau đó là manh mối tốt — ngất tỉnh nhanh, cơn động kinh lâu hơn.
3. Ngất khi gắng sức hoặc khi nằm cần khám tim, đây là nhóm nguy hiểm.

Câu hỏi thường gặp